NederlandsIn een vergadering hoor je het de hele tijd: we moeten de knoop doorhakken, de directie kijkt de kat uit de boom, en dat plan is op de lange baan geschoven. Wie de woorden kent, snapt de zin nog niet. Uitdrukkingen zijn beelden, en een beeld moet je leren zien.
Kort antwoord: een uitdrukking leer je als één blok, met het beeld erbij: met de deur in huis vallen is meteen ter zake komen, de kat uit de boom kijken is afwachten. Verander je één woord (de boom in plaats van de deur), dan begrijpt men je vaak nog wel, maar dan lachen ze ook. En bij veel vaste combinaties hoort een vast voorzetsel dat je niet kunt raden: rekening houden met, in aanmerking komen voor.
1 Leer het beeld, niet de woorden
Bij een uitdrukking is de betekenis meer dan de som van de woorden. De kat uit de boom kijken gaat niet over een kat: je wacht af hoe iets afloopt, zoals je naar een kat kijkt die zelf uit de boom moet klimmen. Wie het beeld ziet, onthoudt het, en haalt de woorden niet meer door elkaar. Daarom staat bij elke uitdrukking hieronder ook het beeld.
Tip: zie je een onbekende uitdrukking, zoek dan eerst de hele uitdrukking op en niet de losse woorden. In een woordenboek staat ze meestal bij het belangrijkste zelfstandig naamwoord: deur, kat, knoop.
2 Tien uitdrukkingen voor de vergadering
| Uitdrukking | Betekenis | Het beeld |
|---|---|---|
| met de deur in huis vallen | meteen zeggen waar het om gaat | je stapt binnen zonder aan te kloppen |
| er geen doekjes om winden | het eerlijk en zonder verzachting zeggen | geen doek om iets scherps |
| de kat uit de boom kijken | afwachten hoe iets loopt | de kat moet zelf naar beneden |
| iets op de lange baan schuiven | uitstellen, vaak zonder datum | een lange weg, je bent er nog lang niet |
| iets in de ijskast zetten | bewust even parkeren | het bederft niet, maar je doet er nu niets mee |
| een kwestie aankaarten | een probleem netjes ter sprake brengen | de kaart op tafel leggen |
| aan de bel trekken | waarschuwen dat er iets misgaat | de alarmbel |
| de vinger op de zere plek leggen | precies zeggen waar het probleem zit | waar het pijn doet |
| de knoop doorhakken | eindelijk beslissen | een knoop die niet los wil, hak je door |
| op één lijn zitten | het met elkaar eens zijn | allemaal dezelfde kant op |
3 Het vaste woordje
Veel combinaties hebben een vast voorzetsel. Dat volgt geen logica die je kunt uitrekenen, en het Engels helpt vaak niet: account for is rekening houden met, depend on is afhangen van. Leer ze dus als één woord.
| Combinatie | Voorbeeld |
|---|---|
| rekening houden met | We houden rekening met de vakantie. |
| in aanmerking komen voor | Zij komt in aanmerking voor die functie. |
| behoefte hebben aan | Er is behoefte aan duidelijkheid. |
| bezwaar hebben tegen | Heeft iemand bezwaar tegen dit plan? |
| afhangen van | Het hangt af van het budget. |
| het eens zijn met (iemand), over (iets) | Ik ben het met je eens over de datum. |
| zich houden aan | We houden ons aan de afspraken. |
| opzien tegen | Hij ziet op tegen de presentatie. |
Tip: maak bij het leren altijd een hele zin, ook als je alleen het voorzetsel wilt onthouden. Rekening houden met de vakantie blijft beter hangen dan rekening houden: met.
4 Wanneer passen ze?
De meeste uitdrukkingen hierboven zijn gewoon zakelijk Nederlands: je hoort ze in vergaderingen, in mails en op het nieuws. Twee om op te letten. Met de deur in huis vallen en er geen doekjes om winden kondigen aan dat je direct gaat zijn. Dat wordt in Nederland vaak gewaardeerd, maar wat je daarna zegt moet nog steeds vriendelijk zijn: Ik val maar met de deur in huis: de planning is te krap is prima, ... de planning is waardeloos niet.
En de kat uit de boom kijken en op de lange baan schuiven zijn vaak een verwijt. Zeg je ze over je eigen team, dan klinkt het alsof je vindt dat er niets gebeurt.
Wie zegt dat hij met de boom in huis valt, heeft in elk geval de aandacht van de vergadering.
5 Valkuilen
- Een woord verwisselen. De kat uit de deur kijken, het touw doorhakken, op de lange bank schuiven: men begrijpt je meestal, maar het klinkt grappig. Het beeld helpt je het goede woord te onthouden.
- Het Engelse voorzetsel. Rekening houden voor (account for) en afhangen op (depend on) zijn de bekendste.
- Een stukje weglaten. Ik val in huis zonder met de deur betekent dat je echt valt.
- Bijna hetzelfde, iets anders. Aan de bel trekken is waarschuwen; aan de bel hangen is zeuren.
Partnertip Speel samen "Raad het beeld". De een beschrijft een situatie van de dag (mijn collega zei meteen dat het plan niet deugde), de ander zoekt de uitdrukking erbij: hij viel met de deur in huis. Wie een uitdrukking letterlijk tekent op een briefje, mag de ander laten raden. Lachen om de boom in huis mag.
Test jezelf
Je wacht eerst af hoe het loopt. Welke uitdrukking past?
De kat uit de boom kijken.
We moeten rekening houden ... de deadline.
met: rekening houden met.
Wat is er mis met: "Wij hakken vandaag het touw door"?
Het is de knoop doorhakken: eindelijk beslissen.
Het hangt ... het weer af.
van: afhangen van, en af staat achteraan.
